Kamera sąsiada, maska prywatności i dron nad ogrodem - opinia IOD po wyroku NSA III OSK 649/24

Kamery na masztach, obejmujące wspólną drogę dojazdową i fragment działki sąsiadki. Właściciel tłumaczył, że pilnuje ponad dziewięćdziesięcioletniego ojca, a fragment obrazu z cudzej działki i tak zaczernia tzw. maska prywatności. NSA w wyroku z 8 września 2026 r. (III OSK 649/24) odpowiedział, że to niczego nie zmienia: kamera, która obejmuje cudzą nieruchomość, przetwarza dane osób z niej korzystających, a cyfrowe zaczernienie jest tylko jedną z operacji na tych danych. Sprawa dotyczy jednej drogi dojazdowej, ale tanie kamery Wi-Fi wiszą dziś na bardzo wielu domach, a drona z kamerą można kupić w każdym sklepie z elektroniką, więc wnioski dotyczą znacznie szerszego grona.

Co orzekł NSA w sprawie III OSK 649/24?

Sąsiadka złożyła skargę do UODO w sierpniu 2018 r. Pisała, że z dwóch masztów monitorowana jest jej posesja i droga, że kamery rejestrują jej bramę, furtkę, tablice rejestracyjne samochodu, a nawet taras i okna, i że prośby o przestawienie kamer, także ze strony policji, nic nie dały. Właściciel monitoringu odpowiadał, że kamery patrzą na prywatną drogę do domu jego rodziców, że na działkę sąsiadki nałożył maskę prywatności, a nagrania trzyma na dysku przez 48 godzin. Droga dojazdowa ma jednak kilku współwłaścicieli i jednym z nich jest właśnie skarżąca.

Prezes UODO decyzją z 29 grudnia 2022 r. (ZSPR.440.1012.2018.AZ) nakazał zaprzestać przetwarzania danych sąsiadki i udzielił upomnienia. Uznał, że właściciel nie wykazał, by maska miała charakter stały, bo nie przedstawił specyfikacji kamer. Tabliczki „obiekt monitorowany” nie mówiły, jaki jest zakres monitoringu ani kto jest administratorem. Organ przypomniał też, że monitorowanie drogi będącej współwłasnością wymaga zgody większości współwłaścicieli (art. 201 k.c.), a tej nie było. WSA w Warszawie oddalił skargę (wyrok z 17 października 2023 r., II SA/Wa 467/23). Wytknął, że właściciel nie zastosował „wystarczających i pewnych środków fizycznych i technicznych”, takich jak stałe blokowanie nieistotnych obszarów, i że potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa rodzicom nie uzasadnia monitoringu terenu, który nie jest jego wyłączną własnością. NSA oddalił skargę kasacyjną.

Wyrok wraz z uzasadnieniem jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych. Wynikają z niego trzy tezy:

1. Maska prywatności nie wyłącza RODO. To teza wyroku: objęcie zasięgiem kamery cudzej nieruchomości, mimo cyfrowego zaczernienia obrazu, jest przetwarzaniem danych, bo kamera rejestruje obraz, urządzenie go zaczernia, a potem zapisuje. Sąd dodał, że nie ma znaczenia, czy zaczernienie jest trwałe i nieodwracalne, czy nietrwałe i odwracalne.
2. O wyjątku domowym decyduje zasięg kamery, a nie intencja właściciela. NSA pisze, że o charakterze przetwarzania „nie decyduje czynnik subiektywny, tj. zamiar administratora, lecz czynnik obiektywny”, i powołuje się na wyrok TSUE C-212/13. Chęć zapewnienia rodzicom bezpieczeństwa „nie może przesądzić o osobistym lub domowym charakterze przetwarzania danych osobowych w przestrzeni wspólnej”.
3. Bezpieczeństwo przegrywa z prywatnością w teście z art. 6 ust. 1 lit. f RODO. Właściciel nie wykazał niezbędności. Incydent, na który się powoływał (naruszenie nietykalności, zakończone warunkowym umorzeniem), dotyczył jego samego, a nie rodziców. Prawa sąsiadki wynikające z art. 47 Konstytucji sąd uznał za nadrzędne „wobec hipotetycznego zagrożenia bezpieczeństwa rodziców skarżącego”.

Maska prywatności to ustawienie w aplikacji, a nie dowód

Najważniejszy fragment uzasadnienia dotyczy tego, dlaczego na masce w ogóle nie można polegać. Według NSA maska „zasadniczo jest ustawieniem modyfikowalnym w każdym czasie”, bo to funkcja programowa, którą administrator zmienia sam albo z pomocą fachowca. Zrzut ekranu dowodzi tylko, że maska była włączona w chwili zrzutu. Organ nie ma jak sprawdzić, czy działała wcześniej i czy nikt jej nie wyłączał, więc jej stałe działanie jest, jak pisze sąd, „okolicznością trudną do weryfikacji albo wręcz nieweryfikowalną”.

Zgadzam się z tym w całości. Strefa prywatności w typowej kamerze to prostokąt narysowany palcem w aplikacji na telefonie. Kto go narysował, może go usunąć w kilka sekund i przywrócić przed zrobieniem zrzutu dla urzędu. Sąsiad nie ma do tej aplikacji dostępu i nie ma jak sprawdzić, co widzi obiektyw. W konflikcie sąsiedzkim, a w tej sprawie konflikt trwał latami, zapewnienie „przecież to zaczerniam” jest warte tyle, ile zaufanie między stronami, czyli zwykle niewiele.

NSA powiedział też, co zamiast maski. Właściciel ma „tak ustawić, przestawić, ukierunkować” kamery albo „częściowo fizycznie zasłonić obiektyw”, żeby nie obejmowały działki sąsiadki ani wspólnej drogi, „bez względu na nałożone cyfrowo zaczernienia”. Sąd wymienił też zmianę położenia kamer, przesłonięcie granicy nieruchomości i usunięcie monitoringu. Jest tu nawet przykład z życia: jeśli roślinność przy granicy zasłoniła już działkę sąsiadki i kamera widzi tylko tuje po stronie właściciela, stan jest zgodny z prawem.

Maska nie jest przez to bezużyteczna. EROD w wytycznych 3/2019 (pkt 129) zaleca systemy, które pozwalają maskować obszary nieistotne dla celu monitoringu, a niemiecka DSK wymaga, żeby maskowanie było nieodwracalne. NSA idzie dalej: nawet nieodwracalna maska nie zmienia tego, że kamera cudzą działkę rejestruje. Maska zmniejsza zakres przetwarzania, ale nie wyprowadza kamery spod rozporządzenia. Przy montażu kolejność powinna być więc taka: najpierw obiektyw, potem oprogramowanie. Kamera, która fizycznie nie widzi działki sąsiada, nie potrzebuje maski, a spór o nią nie ma z czego powstać.

Gdzie kończy się wyjątek domowy?

Na granicy własnej działki. TSUE przesądził to już w 2014 r. w sprawie C-212/13 Ryneš: monitoring domu, który obejmuje choćby częściowo przestrzeń publiczną i jest skierowany na zewnątrz prywatnej sfery, nie jest czynnością o czysto osobistym lub domowym charakterze. EROD w wytycznych 3/2019 daje przykład ogrodu otoczonego płotem, który korzysta z wyjątku tylko wtedy, gdy kamera nie obejmuje nawet częściowo przestrzeni publicznej ani sąsiedniej nieruchomości.

Z tym zestawieniem trochę kłóci się ulotka UODO „Jeśli masz kamerę w domu…”. Jej ogólna reguła jest poprawna („Nie powinieneś jednak monitorować posesji sąsiadów”), ale zdanie tuż przed nią pozwala obserwować „bezpośredni teren wokół Twojej posesji, np. część chodnika, drogi i łąki”. Po Ryneš i po III OSK 649/24, gdzie NSA pisze, że „choćby częściowe wykroczenie” kamer poza teren własnej nieruchomości wyklucza wyjątek domowy, nie oparłbym na tym zdaniu żadnej decyzji. Kawałek chodnika w kadrze to przestrzeń publiczna, a więc RODO z całym pakietem: podstawa prawna, test interesów, obowiązek informacyjny, retencja, prawa osób nagranych.

Właściciel kamery, która wychodzi poza działkę, staje się administratorem danych. Nie wie o tym, nie prowadzi żadnej dokumentacji i nie zrobił testu równowagi, bo nikt mu nie powiedział, że powinien. Tabliczka z supermarketu nie spełnia art. 13 RODO. A sąsiad może zażądać od niego kopii nagrań na podstawie art. 15.

Czy UODO naprawdę karze za kamery sąsiadów?

Już tak. 15 lipca 2026 r. UODO ogłosił pierwszą karę związaną z prywatnym monitoringiem: 26 711 zł (decyzja DKE.561.4.2026). Kamery nagrywały całą dobę obraz i dźwięk z drogi publicznej i sąsiednich nieruchomości. Prezes UODO nakazał je usunąć albo przestawić w ciągu siedmiu dni, właściciel decyzji nie zaskarżył, nie wykonał jej, nie odbierał korespondencji i przez prawie pół roku nic nie zmienił. Kara dotyczy niewykonania nakazu, a nie samego monitoringu.

Nie przeceniałbym tej kwoty. Ważniejsze jest to, że organ w ogóle prowadzi takie sprawy do końca, a sądy administracyjne je podtrzymują. Kto dostanie nakaz, powinien go wykonać, bo drugi krok jest już finansowy.

Dron to kamera, która nie zna granicy działki

Kamera na maszcie przynajmniej stoi w jednym miejscu i da się sprawdzić, dokąd patrzy. Dron z kamerą może zawisnąć kilkadziesiąt metrów nad cudzym ogrodem, ma zoom i nikt na dole nie wie, kto go prowadzi ani co nagrywa. Z punktu widzenia RODO rozumowanie z wyroku NSA przenosi się na drony bez żadnej korekty: jeśli obiektyw rejestruje ludzi na cudzej posesji, nie ma wyjątku domowego, bez względu na to, czy operator „tylko testował sprzęt”.

Grupa Robocza Art. 29 w opinii 01/2015 w sprawie dronów przypomniała, że wyjątek domowy trzeba czytać wąsko, powołując się właśnie na Ryneš. Unijne rozporządzenie wykonawcze 2019/947 w art. 14 wymaga rejestracji operatora, jeśli dron ma czujnik zdolny do rejestrowania danych osobowych (poza zabawkami spełniającymi dyrektywę 2009/48/WE). Prawodawca lotniczy potraktował więc kamerę w dronie jako ryzyko dla prywatności.

Niemiecka Konferencja Ochrony Danych (DSK) w swojej orientacji dotyczącej monitoringu wizyjnego pisze, że drony umożliwiają wgląd w „fremde Gärten”, czyli cudze ogrody, i że wymogi RODO da się przy nich spełnić z trudem. Powołuje się też na niemieckie prawo lotnicze, które co do zasady zakazuje lotów dronem z kamerą nad działkami mieszkalnymi bez zgody właściciela. UODO zorganizował w 2020 r. konferencję „Drony a prywatność”, ale wytycznych dla właścicieli dronów nie wydał. Moim zdaniem powinien, bo po tym wyroku pytanie „a jeśli sąsiad lata nad moim basenem” jest tylko kwestią czasu.

Jak ten sam problem widzą regulatorzy za granicą?

Wszędzie, gdzie sprawdziłem, linia jest ta sama co w wyroku NSA, a czasem wyraźniejsza niż w ulotce UODO. Brytyjski ICO na stronie o domowym monitoringu pisze, że jeśli kamera obejmuje cudzą nieruchomość, przestrzeń publiczną albo wspólną, prawo ochrony danych ma zastosowanie. Radzi zacząć od rozmowy z sąsiadem i zapytać, czy używa filtrów lub „privacy blockers”, i daje wzór pisma. W głośnej sprawie Fairhurst v Woodard (Oxford County Court, 2021) sąd uznał, że właściciel wideodzwonka Ring i kamer naruszył przepisy o ochronie danych i nękał sąsiadkę. Szczególnie nieproporcjonalne okazało się nagrywanie dźwięku, którego zasięg wykraczał daleko poza zasięg obrazu.

Irlandzka DPC w materiale o domowym CCTV z maja 2026 r. pisze wprost, że nie jest dopuszczalne takie działanie kamery, które rejestruje sąsiadów w ich domach, ogrodach lub na podjazdach. Francuska CNIL zezwala na filmowanie tylko własnego terenu i zaznacza, że nie wolno filmować drogi publicznej, nawet po to, żeby pilnować zaparkowanego auta.

Najbardziej zbliżone do wyroku NSA są dwa głosy. Niemiecka DSK formułuje zasadę, którą chętnie powiesiłbym nad każdą instrukcją montażu kamery: „Die Beobachtungsbefugnis endet an der eigenen Grundstücksgrenze”, czyli uprawnienie do obserwacji kończy się na granicy własnej działki. Wymaga przy tym, żeby maskowanie było nieodwracalne. Sąd rejonowy w Bad Iburg (4 C 366/21) nakazał usunąć lub przestawić kamery, mimo że właściciel twierdził, że spikselował obszar sąsiada, bo liczyła się sama „presja obserwacji”, której sąsiad nie mógł zweryfikować. To ten sam argument, którym NSA odrzucił maskę: sąsiad nie ma jak sprawdzić, co kamera naprawdę rejestruje.

Holenderski AP zwraca uwagę na skalę. W 2024 r. dostał 370 skarg i 702 zgłoszenia dotyczące prywatnych kamer i wideodzwonków, o 20% więcej niż rok wcześniej. Uznał, że kamera nagrywająca drzwi sąsiada lub przestrzeń publiczną jest sprzeczna z RODO, że wiele urządzeń jest źle skonfigurowanych i że kontrolowanie każdego dzwonka z osobna jest nierealne. Dlatego wezwał producentów do fabrycznych ustawień przyjaznych prywatności. Z tym się zgadzam najbardziej: problemu nie rozwiąże skarga do urzędu po fakcie, jeśli kamera prosto z pudełka nagrywa szeroki kąt, dźwięk i całą ulicę.

Co bym doradził właścicielowi kamery?

Jeśli masz kamerę na domu albo zamierzasz ją powiesić:

1. Stań przy każdej kamerze i sprawdź, co naprawdę widzi. Na pełnym podglądzie, bez maski. Jeśli w kadrze jest działka sąsiada, chodnik albo wspólny wjazd, podlegasz RODO.
2. Przestaw obiektyw, zanim sięgniesz po maskę. Po tym wyroku zaczernienie w aplikacji nie zamyka sprawy. NSA jako rozwiązania wskazał zmianę kierunku lub położenia kamery, przesłonięcie granicy nieruchomości i częściowe fizyczne zasłonięcie obiektywu. Każde z nich sąsiad może zobaczyć z własnego podwórka.
3. Wyłącz dźwięk. Nagrywanie rozmów przechodniów i sąsiadów jest trudne do obrony, co pokazała sprawa Fairhurst, a UODO w swojej ulotce też zaleca rezygnację z nagrywania dźwięku.
4. Skróć retencję. Ulotka UODO wskazuje orientacyjnie 24 godziny. Jeśli nic się nie wydarzyło, nie ma powodu trzymać nagrań tygodniami w chmurze producenta.
5. Zapisz, dlaczego kamera wisi tam, gdzie wisi. Jeśli kamera musi wyjść poza działkę, potrzebujesz testu równowagi interesów, rozważenia łagodniejszych środków (oświetlenie, alarm, lepszy zamek) i porządnej informacji dla nagrywanych. NSA w tej sprawie wprost zarzucił właścicielowi, że niezbędności monitoringu nie wykazał.
6. Porozmawiaj z sąsiadem. Pokaż mu podgląd. Tego nie wymaga żaden przepis, ale tak samo radzi ICO, a sprawa rozstrzygnięta przez NSA pokazuje, dokąd prowadzi spór, w którym nikt nikomu niczego nie pokazał.

Z drugiej strony płotu: jeśli to ty jesteś nagrywana(-y), zacznij od rozmowy albo pisma, poproś o informacje z art. 15 RODO, a gdy to nie pomoże, złóż skargę do Prezesa UODO. Postępowanie potrafi trwać latami (ta sprawa przeszła przez UODO, WSA w 2023 r. i NSA w 2026 r.), ale ten wyrok daje skarżącym mocny argument: maska w ogóle nie jest obroną, liczy się tylko to, co mieści się w zasięgu kamery.

Wnioski

Nie mam złudzeń, że wyrok zmieni zachowanie większości właścicieli kamer, bo mało kto czyta orzeczenia NSA przed montażem wideodzwonka. Zmienia natomiast pozycję w sporze. Do tej pory „mam maskę” kończyło rozmowę, teraz jej nie kończy, bo NSA uznał specyfikację kamery i sposób zaczernienia za bez znaczenia dla sprawy. Uważam to za słuszne: tylko nagrywający ma dostęp do urządzenia, a sąd nie kazał sąsiadce ani urzędowi zgadywać, co się w nim dzieje.

Trochę mnie w tej sprawie uwiera, że chodziło o człowieka, który chciał pilnować starego ojca, i sąd to widział, pisząc, że nie neguje „prawa, a może i wręcz obowiązku” skarżącego do zapewnienia rodzicom bezpieczeństwa. Mimo to prywatność wygrała, bo zagrożenie było hipotetyczne, a kamerę dało się ustawić tak, żeby nie patrzyła na cudzy teren. Dla administratorów i IOD to znajoma lekcja z testu niezbędności, teraz rozpisana na płot między dwoma domami. Kamerę i drona da się używać zgodnie z prawem, dopóki obiektyw nie sięga dalej niż własna działka.

Najczęściej zadawane pytania

Czy maska prywatności w kamerze wyłącza stosowanie RODO?

Nie. W wyroku z 8 września 2026 r. (III OSK 649/24) NSA uznał, że kamera obejmująca cudzą nieruchomość przetwarza dane osób, które z niej korzystają, także wtedy, gdy urządzenie cyfrowo zaczernia ten fragment obrazu. Kamera najpierw rejestruje obraz, potem go modyfikuje i zapisuje, a każda z tych operacji jest przetwarzaniem w rozumieniu art. 4 pkt 2 RODO. Nie ma znaczenia, czy zaczernienie jest trwałe czy odwracalne. Sąd wskazał, że maska jest ustawieniem programowym, które można zmienić w każdej chwili, więc jej stałe działanie jest trudne albo wręcz niemożliwe do zweryfikowania. Właściciel powinien przestawić kamery albo częściowo fizycznie zasłonić obiektyw.

Kiedy domowa kamera podlega RODO?

Gdy obejmuje choćby częściowo przestrzeń poza posesją właściciela: drogę publiczną, chodnik, działkę sąsiada albo drogę dojazdową, której współwłaścicielem jest ktoś inny. Tak orzekł TSUE w sprawie C-212/13 Ryneš, a NSA dodał, że o wyjątku domowym nie decyduje cel właściciela, na przykład chęć ochrony starszych rodziców, tylko obiektywny zasięg kamery. Kamera, która widzi wyłącznie własny dom i ogród, korzysta z wyjątku z art. 2 ust. 2 lit. c RODO.

Czy UODO karze osoby prywatne za monitoring sąsiadów?

Tak. W lipcu 2026 r. UODO ogłosił pierwszą karę związaną z prywatnym monitoringiem: 26 711 zł (decyzja DKE.561.4.2026). Ukarana osoba nie wykonała wcześniejszego nakazu usunięcia lub przestawienia kamer, które całą dobę rejestrowały obraz i dźwięk z drogi publicznej i sąsiednich nieruchomości. W sprawie rozstrzygniętej przez NSA skończyło się na nakazie zaprzestania przetwarzania i upomnieniu.

Czy sąsiad może filmować mój ogród dronem?

Nagrywanie cudzej posesji dronem nie mieści się w wyjątku domowym z tych samych powodów co kamera na maszcie: obiektyw wychodzi poza własną działkę. Grupa Robocza Art. 29 w opinii 01/2015 wskazała, że wyjątek domowy trzeba czytać wąsko, a rozporządzenie wykonawcze 2019/947 wymaga rejestracji operatora drona z czujnikiem zdolnym do rejestrowania danych osobowych. Można złożyć skargę do UODO, a w sprawach naruszenia prywatności korzystać też z drogi cywilnej.

Źródła

• Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO)
• Wyrok NSA z 8 września 2026 r., III OSK 649/24
• Wyrok TSUE z 11 grudnia 2014 r., C-212/13 Ryneš
• EROD, Wytyczne 3/2019 w sprawie przetwarzania danych osobowych za pomocą urządzeń wideo
• Komunikat UODO „Pierwsza kara Prezesa UODO związana z prywatnym monitoringiem” (DKE.561.4.2026)
• UODO, ulotka „Jeśli masz kamerę w domu…”
• Grupa Robocza Art. 29, Opinia 01/2015 w sprawie prywatności i ochrony danych w związku z wykorzystaniem dronów (WP 231)
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2019/947 w sprawie przepisów i procedur dotyczących eksploatacji bezzałogowych statków powietrznych
• ICO, Home CCTV systems
• Data Protection Commission (Irlandia), Domestic CCTV
• CNIL, La vidéosurveillance - vidéoprotection chez soi
• DSK, Orientierungshilfe Videoüberwachung durch nicht-öffentliche Stellen
• Autoriteit Persoonsgegevens, komunikat o kamerach sąsiedzkich i wideodomofonach (23 września 2025 r.)

Stan prawny sprawdzony: 25.09.2026. Wpis jest informacją ogólną, nie poradą prawną (zasady publikacji).